Ieder kind verdient een fijne basisschooltijd, maar die is niet vanzelfsprekend. Onder invloed van grote maatschappelijke ontwikkelingen en dankzij het pad dat de afgelopen decennia is ingeslagen, moeten onderwijsprofessionals nu dealen met een systeem dat uit zijn voegen barst. En dat raakt ook de kinderen, die worstelen met de almaar strakker wordende mal van denkwerk en individueel presteren. De beweging naar een alternatief systeem dat wel aansluit bij de behoeftes van leerlingen en personeel is alvast ingezet, concluderen onderzoekers van DRIFT in samenwerking met een twintigtal ervaringsdeskundingen.
Een mal die niet meer past
Maatschappelijke ontwikkelingen als een veranderende arbeidsmarkt, oprukkende digitalisering en toenemende diversiteit en ongelijkheidzijn zijn de school binnengekomen, maar het onderwijs is niet mee veranderd. Waar leerlingen voor hun toekomst gebaat zouden zijn bij het ontwikkelen van improvisatievermogen, ondernemerschap en samenwerking is het primair onderwijs juist steeds meer geëvolueerd tot een strakke mal. Het onderwijs in heel Nederland richt zich voornamelijk op denkwerk en individuele prestatie. Zo is het primair onderwijs steeds minder de grote gelijkmaker die het decennia lang kon zijn.
Ouders, kinderen en onderwijsprofessionals voelen die mismatch. Dit gegeven was voor DRIFT aanleiding om met steun van Platform Primair Onderwijs Den Haag een actie-onderzoekstraject te starten naar de toekomst van het primair onderwijs.
De transitiedruk loopt op
Het ontbreekt niet aan media-aandacht voor deze hardnekkige issues. Waar minder oog voor is, zijn systematische problemen die daar onder liggen, maar in dit onderzoekstraject wel werden uitgediept: onderwijspersoneel mag steeds minder zelf bepalen, ziet hun takenpakket almaar groeien en is steeds meer tijd kwijt aan administratie, onder andere door de zogenaamde ‘subsidieconfetti’.
“Zoals ook ons zorgsysteem zich vastdraait onder druk van personeelstekort en controledrang, loopt de transitiedruk dus ook op in het (primair) onderwijs,” aldus onderzoeker/adviseur Tessa Speelman (DRIFT). “Toch is er hoop. Op veel plekken in Nederland zien we onderwijsprofessionals, ouders, leerlingen en andere burgers de mal breken en werken aan een toekomst met de school als ontwikkelgemeenschap.”
De school als ontwikkelgemeenschap
Omdat de uitdagingen gevoeld op basisscholen in Den Haag een landelijke dynamiek kennen, zijn de uitkomsten beschreven in de publicatie ‘Toekomst in Ontwikkeling: Transitie-agenda Primair Onderwijs Den Haag’ zeer relevant voor onderwijsprofessionals, beleidsmakers en betrokken ouders in de rest van het land.
Tijdens het traject ontstond een gedeeld toekomstbeeld. De volgende zes transitieprincipes en mogelijke vervolgstappen die in lijn daarmee gezet kunnen worden beschrijven hoe het onderwijs van de toekomst eruit ziet:
- Kindontwikkeling is een collectieve verantwoordelijkheid
- Ongelijk investeren voor gelijke kansen
- Professionals werken samen aan het faciliteren van
een rijke leeromgeving - Nieuwsgierigheid en leerplezier is het startpunt
- Kindontwikkeling is een inclusief en drempelloos proces van 0-18
- Vorming is gemeenschapsgericht
De deelnemers van dit actie-onderzoekstraject zien kansen om samen te bouwen aan toekomstgerichte ontwikkelgemeenschappen: plekken waar kinderen in hun eigen tempo kunnen leren, spelen en ontdekken, waar nieuwgierigheid en leerplezier centraal staan en waar professionals samenwerken aan een rijke en inclusieve leeromgeving. “Er wordt al sterk gebouwd aan de toekomst van scholen als ontwikkelgemeenschappen,” stelt deelnemer Marlies van Dorp van Samen voor de Haagse Klas vast. “Wat deze beweging kan versnellen is het verbinden van bestaande initiatieven, het delen van nieuwe inzichten en het versterken van het gevoel van collectieve verantwoordelijkheid, urgentie en motivatie.”
