Interview: Dit is hoe we klimaatverandering tegengaan én een goedkoper leven krijgen

“Je kan op twee manieren kijken naar die ontwikkeling. Enerzijds is het een tegenreactie die je altijd ziet wanneer een systeem verandert. Als de druk op zo’n systeemverandering toeneemt, krijg je ook een tegenreactie vanuit de gevestigde belangen en partijen. Zoals in dit geval de fossiele industrie en de landbouwlobby.”

“Anderzijds is klimaatbeleid helemaal niet weg, maar is het gewoon minder politiek gemaakt. Bijna alle partijen hebben in hun programma de thema’s klimaat en duurzaamheid opgenomen. Het is minder een politiek discussiepunt geworden en meer standaardbeleid geworden.”

Er is één misvatting over klimaatbeleid die Loorbach meteen wil ontkrachten: een economische transitie hoeft helemaal geen duur project te zijn, maar kan op lange termijn zelfs goed zijn voor de portemonnee. “Er is in ieder geval veel schade te voorkomen. Bij elke storm en overstroming die iets intenser is dan de voorgaande, lopen de miljarden namelijk snel op.”

“Daarnaast maakt een economische transitie, als we die goed inzetten, het leven van iedereen goedkoper, relaxter en gezonder. Dat zien we al aan mensen die vanuit hun eigen idealisme of luxepositie anders zijn gaan leven. De mensen die zonnepanelen hebben, elektrische auto’s gebruiken of boeren die al in staat waren om over te stappen naar biologische landbouw. Onderzoek wijst uit dat ze vaak gezonder, goedkoper en met meer winst uit zijn. Maar het vraagt wel aanpassingen.”

Volgens Loorbach is het vooral aan de politiek om te laten zien dat een economische transitie ook goed kan zijn voor individuele huishoudens. “We weten dat mensen vooraf vooral de nadelen uitvergroten en achteraf juist de voordelen.”

Herinrichten economie

Naast het actief aanprijzen van transities op kleine schaal, moet de politiek volgens Loorbach ook grote hervormingen doorvoeren. “Onze huidige economie is heel erg gericht op het maximaliseren van geld en van winst; dat noemen we economische groei. Maar je zou onze leefomgeving en de gezondheid van de burgers juist centraal moeten zetten en de toegang tot alle niet-duurzame producten moeten beperken.”

Om dat voor elkaar te krijgen heeft Loorbach een hele rits aan maatregelen. “Het begint bij eerlijke prijzen en het beperken van de financiële winst die door partijen met geld gemaakt kan worden. Zo kan aandeelhouderschap beperkt worden, kan rijkdom begrensd worden of kunnen ondernemingen anders worden ingericht. Een sociale onderneming moet bijvoorbeeld mogelijk gemaakt worden; dat zijn bedrijven die hun winst terug investeren in hun maatschappelijke doel.”

“Daarnaast moeten er veel meer voorzieningen weer in publieke of collectieve handen komen, zoals energie, voedsel en zorg. In elk geval moet de overheid veel hardere grenzen stellen: productie moet bijdragen aan sociale en ecologische doelen. Door tegelijkertijd bedrijven die de leefomgeving vervuilen en onze gezondheid schaden, zoals intensieve veehouderij of Tata Steel, zo snel mogelijk uit te faseren.”

Heel concreet betekenen de ‘maatregelen’ van Loorbach niet dat de overheid gehaktballen moet afpakken of dat iedereen verplicht wordt om in een elektrische deelauto te gaan rijden. “Als je de regels van het spel verandert en de alternatieven aantrekkelijker, goedkoper en beschikbaarder maakt, dan gebeurt het vanzelf.”

“Veel mensen zijn bijvoorbeeld al bezig met anders eten. De wetenschap maakt ook duidelijk dat slechts één of twee dagen in de week vlees eten zowel gezond is voor mensen als de planeet. Als we naar eerlijke prijzen en beloning voor de boeren gaan, zal inderdaad minder gehaktbal gegeten worden, maar is deze wel biologisch en helpen we de boer, de planeet en onszelf. Het vraagt alleen om moedig leiderschap om het systeem echt aan te pakken.”

Wat Loorbach betreft, is het vooral belangrijk dat creatieve ondernemers en bedrijven vrij worden gelaten om een duurzame economie te creëren. “De samenleving zit vol creativiteit en ondernemerschap en ook de wens om een eerlijke en gezonde economie vorm te geven is groot. Dat wordt nu alleen nog tegengehouden door managers en accountants die liever hun geld blijven tellen.”