COIL: Samen leren voor de warmtetransitie

 
De warmtetransitie in 2021. Op papier klinkt het zo logisch: we stoppen met het massaal stoken van gas of andere brandstoffen om onze huizen en gebouwen te verwarmen. Voortaan gebruiken we hiervoor warmte van de zon, de bodem of het oppervlaktewater. Toch komt deze transitie in Nederland nog niet goed van de grond.
 
Duurzame innovaties ondervinden op allerlei manieren weerstand van het huidige systeem. Het innovatieve leertraject COIL – Samen leren voor de warmtetransitie (hierna COIL) biedt jou de kans om mee te luisteren, leren en denken over hoe we samen duurzame lage-temperatuur-innovaties een eerlijke kans kunnen geven.
 

 
COIL: “A community of innovative learners”
Een echte systeemverandering forceer je niet alleen. Daarom hebben wij in opdracht van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het programma Maatschappelijk Verantwoord Innoveren Energie (onderdeel van de Topsector Energie) een kerngroep van innovatoren bijeengebracht waarmee we de warmtetransitie willen versnellen: een bonte mix van bouwkundigen, wijkinitiatieven, bedrijven, architecten, etc. In gesprekken met hen hebben we 3 casussen geselecteerd die belangrijke obstakels en kansen in de Nederlandse warmtetransitie blootleggen. Die kunnen technisch, financieel, politiek van aard zijn, of te maken hebben met kennis en governance.
 
Deze kerngroep vormt de basis van dit innovatieve leertraject. Wij geloven echter dat hun inspanningen voor de warmtetransitie alleen een succes kunnen worden als de lessons learnt breder worden gedeeld, bevraagd en toegepast. Dus ben jij iemand die – eigenhandig, of als onderdeel van een initiatief – werkt aan of zich verdiept in nieuwe, duurzame manieren van verwarming voor de gebouwde omgeving, sluit je dan nu aan bij COIL:
 

>>> Klik hier om je aan te sluiten bij het bredere netwerk <<<

 
Wat kun je verwachten als je je aansluit?

  • We houden je op de hoogte wanneer er nieuwe inzichten zijn opgedaan door de kerngroep. Daarvoor sturen we je in 2021 minstens vier keer een overzicht per e-mail van wat de kerngroep de afgelopen tijd heeft ontdekt, in de vorm van visuals, interviews of video’s.
  • We nodigen je uit voor de slotbijeenkomst van COIL op 1 oktober 2021.
  • Daarnaast zullen andere (online) activiteiten mogelijk een openbaar karakter hebben, en willen we, binnen dit bredere netwerk, kennis uitwisselen voor het versnellen van de warmte-transitie. Zodra we daaraan beginnen, ben jij de eerste die erover hoort!

 
Hoe gaat COIL de komende maanden verder?
Op 12 mei, 11 juni en 29 juni 2021 gaan we in drie verdiepende sessies met de COIL-kerngroep leren over concrete projecten met lage temperatuurwarmte in Den Haag, Heerlen en Haarlem. We behandelen één casus per dag, zoals hieronder beschreven. Op 1 oktober 2021 blikken we terug, en kijken we vooruit, door middel van een groot slotevenement.
 
12 mei: Nieuwe energie voor Den Haag
Gerd-Jan Otten (CAMG) en Miel Karthaus (KBnG) gaan ervoor: Den Haag krijgt nieuwe energie. Zij werken in het Haagse aan het inzetten van lokale lage-temperatuurbronnen in hernieuwbare warmte-concepten. Den Haag leent zich hier uitstekend voor: de gemeente heeft hoge ambities, de technische oplossingen zijn er, de betaalbaarheid en functionaliteit is berekend. Toch krijgen lage-temperatuuroplossingen moeilijk een plek in aanbestedingen van de gemeente. De meest taaie uitdaging ligt voor hen dan ook in het helder kunnen communiceren met de gemeente over de strategie, de rolverdeling, financiering en het doen van zaken in de juiste volgorde.
 

 
11 juni: Mijnwater, Heerlen
In de casus Mijnwater verkennen we met Herman Eijdems het succes van deze onderneming, die al een aantal jaren warmte en koelte levert aan gebouwen in Heerlen. Maar hoe overkomen ze hun grootste obstakel: het negatieve beeld van warmtenetten?
 
29 juni: SpaarGas, Haarlem
Eelco Fortuijn zit bij COIL met het project SpaarGas, waarin wordt gewerkt aan een lage-temperatuur wijknet: Het ZonneWarmteNet. Maar vinden bewoners, gemeenten en financiers het niet te spannend om bij aan te sluiten?
 
Wil je niets missen van wat we met de kerngroep leren tijdens deze drie sessies, en wat dat betekent voor obstakels en kansen voor de warmtetransitie in Nederland? Schrijf je dan hier in voor het bredere netwerk rondom COIL.
 
Institutionele barrières in de warmtetransitie, wat, hoe en wie?
In het Klimaatakkoord is afgesproken om de helft van lokaal op te wekken duurzame elektriciteit in lokaal eigendom te produceren. Er is geen specifieke afspraak gemaakt over het aandeel lokaal eigendom voor warmte, maar lokale warmte-initiatieven kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan deze Nederlandse energietransitie. Europese richtlijnen schrijven EU-leden voor om burgerinitiatieven serieus te nemen en te bevorderen dat duurzame energiegemeenschappen van burgers (dus ook voor warmte) een volwaardige plek kunnen innemen in de energiemarkt, en daarvoor zijn veel initiatieven (zie ook Buurtwarmte als onderdeel van Energie Samen).
 
De Nederlandse werkelijkheid is weerbarstiger. Nederland is geen koploper als het gaat om gebruik van hernieuwbare energie, en technische en sociale innovaties breken vaak moeizaam door. Burgerinitiatieven voelen zich ook niet altijd serieus genomen. De volgende mogelijke verklaringen van DRIFTer Matthijs Hisschemoller werden eerder binnen de kerngroep van COIL besproken:
 
Ten eerste ligt op veel plekken in Nederland de focus van nationaal en lokaal bestuur op grote spelers in de energiemarkt en hun warmtenetten. Dat onze overheden veelal de bekende namen als logische partijen zien om mee samen te werken, kan meerdere oorzaken hebben: men kan vinden dat wie het probleem heeft veroorzaakt, het ook moet gaan oplossen. Er kan een overtuiging heersen dat burgers vooral deelbelangen vertegenwoordigen. Grote bedrijven hebben ook een flinke lobby en worden van oudsher gezien als toegankelijke en effectieve samenwerkingspartners.
 
Daarnaast schort het bij alle partijen aan relevante kennis over duurzame oplossingen, en de beschikbaarheid daarvan. Er zijn al prachtige voorbeelden van monumenten, wijken en bedrijven waar duurzame warmte-oplossingen succesvol zijn toegepast. Maar wie kent ze? En zijn ze ook onderdeel van de modellen van kennisinstituten? Recent opgedane kennis over techniek, financiën en governance in de overgang naar duurzame, lage-temperatuurwarmte moet nog verder aangescherpt, gebundeld en gedeeld worden.
 
Tenslotte zien we een barrière binnen het “instituut” van de lokale energiebeweging zelf. Is het altijd mogelijk om vrijuit te spreken als je niet financieel afhankelijk bent? Denken vernieuwers op het gebied van warmte wel genoeg buiten de gebaande paden? En zorgt de beweging wel voldoende dat de EU-richtlijnen die stellen dat hernieuwbare energiegemeenschappen op gelijke voet moeten kunnen concurreren met andere producenten, worden nageleefd?
 
COIL is dus gestart om dit soort barrières samen te leren overwinnen.
 
Meer informatie

 
Het COIL-team
Deze DRIFTers zijn bij COIL betrokken: Gijs Diercks, Carien van der Have, Matthijs Hisschemöller, Wouter Mulders en Marieke Verhagen.