(This article and publication are in Dutch)
De Nederlandse geboortezorg kampt met allerlei uitdagingen: personeelstekorten, toenemende zorgkosten, structurele geboorteverschillen en relatief hoge geboortesterfte. Het zijn symptomen van een vastlopend systeem en de negatieve bijwerking van een transitie die de afgelopen decennia is ingezet. Een nieuwe en fundamentele koerswijziging lijkt nodig, maar dat vraagt andere coalities en samenwerking rond een gedeelde lange termijnvisie op gezond geboren worden. In deze ‘Staat van transitie’ geven we een historisch perspectief op de huidige uitdagingen en bieden we een startpunt voor deze beweging.
De geboortezorg is een van de oudste vormen van zorg die Nederland kent: geworteld in de sociale netwerken van onze samenleving. In de twintigste eeuw maakten we een enorme sprong vooruit, vooral dankzij medische technologie en vooruitgang nam het risico op (baby)sterfte en complicaties rond zwangerschap en geboorte enorm af. Tegelijk veranderde de samenleving ingrijpend, en dus ook de uitdagingen waar we als maatschappij mee worstelen.
Het leidde er begin deze eeuw toe dat er toenemende zorgen kwamen over ongelijkheid in de geboortezorg: de geboorte- en gezondheidsverschillen bleken in Nederland relatief hoog, zeker in de grote steden. Het leidde tot een omslag waarin de meer technische en medische benadering van de zwangerschap dominant werd: het ten koste van alles willen voorkomen van sterfte.
Het heeft geleid tot een sterke focus op het voorspellen, voorkomen en beheersen van risico’s. De combinatie van technische vooruitgang, steeds beter inzicht in (kleine) risico’s en de noodzaak tot protocolizing, regulering, afstemming en organisatie heeft geleid tot een explosie van inleidingen, interventies en ingrepen. Gevolg: een geboortezorg die steeds complexer, duurder en minder wendbaar is geworden. Sociale en fysiologische elementen, die ook cruciaal voor een goed geboortemoment voor ouders en kind, zijn steeds meer in de verdrukking gekomen met alle negatieve gevolgen vandien.
Op veel plekken wordt inmiddels gevoeld dat het anders moet: de ingezette beweging leidt tot meer kosten en slechtere resultaten maar de belangen en padafhankelijkheden zijn groot. Tegelijk zijn er overal alternatieven in beweging die een koerswijziging verkennen. Vanuit inzet op de sociale netwerken, leefwereld en ondersteuning van ouders en omgeving, vanuit verloskundigen en gynaecologen of vanuit het sociale domein.
De rode draad lijkt hierin een betere balans te zoeken tussen gezondheid van zwangere en kind op de langere termijn en de mogelijkheden tot effectieve interventies op de kortere. Het medisch technische systeem is zo erg georiënteerd op de laatste, dat veel van de inzet op het eerste veelvuldig vastloopt op opgeknipte structuren of strikte protocollen en onderliggende machtsdynamieken binnen de sector.
Het doorbreken van deze dynamiek vraagt stevige en doelgerichte interventie. Hoewel het begrijpelijk is dat de zorgen rond geboorte (-sterfte en -verschillen) hebben geleid tot massale inzet op het geboortemoment zelf, moet het inzicht in het belang van een gezond geboorteproces leiden tot een nieuwe transitie. Een waarin echt van de dominante partijen in de geboortezorg gevraagd zal worden te bewegen: op individueel niveau en de korte termijn kan volgehouden worden dat interventies werken maar op populatieniveau en lange termijn ontbreekt het bewijs.
De verschillende transitierichtingen die we uit ons onderzoek konden afleiden, laten zien dat de uitkomst niet vaststaat. Deze Staat van Transitie is een uitnodiging om gezamenlijk te onderzoeken, te experimenteren en in de spiegel te kijken. Hoewel de toekomst open ligt lijkt wel duidelijk waar we van af moeten: de huidige geboortezorg is nu te duur, te complex, niet effectief en rechtvaardig. Werken aan structurele verbetering vanuit het bestaande is niet de weg: we moeten van geboortezorgen naar samen zorgen voor geboorte!
