(This publication and rapport are in Dutch)
Het praktijkgericht onderzoek aan hogescholen in Nederland is de afgelopen jaren volop in ontwikkeling. Hogescholen profileren zich steeds vaker als kennispartner in de regio en spelen een belangrijke rol in het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Met het SPRONG programma heeft Regieorgaan SIA jarenlang ingezet op de ontwikkeling van praktijkgericht onderzoek door samenwerking tussen hogescholen te stimuleren.
Tegelijkertijd is het veld in beweging en is er behoefte om stil te staan en vooruit te blikken. SIA heeft DRIFT daarom gevraagd een reflexieve evaluatie te begeleiden van SPRONG. Hoe heeft SPRONG bijgedragen aan de ontwikkeling van praktijkgericht onderzoek en wat is de volgende stap?
Een reflexieve evaluatie
We hebben bewust niet gekozen voor een traditionele evaluatiemethode, waarin SPRONG uitsluitend wordt beoordeeld op basis van de eigen ambities en de geformuleerde doelstellingen van de regeling. In plaats daarvan is de (gewenste) ontwikkeling van praktijkgericht onderzoek het startpunt voor de ze evaluatie. Op basis van principes van transitiedenken en reflexieve monitoring hebben we samen het veld (denk aan lectoren, docenten, adviseurs en onderzoekers) verkend:
- hoe praktijkgericht onderzoek zich ontwikkelt en welke rol SPRONG daarin speelt;
- hoe het gewenste toekomstbeeld eruitziet;
- hoe SIA met SPRONG hieraan kan bijdragen en daarover kan blijven leren.
Op basis van interviews, literatuuronderzoek en drie participatieve sessies met het veld (najaar 2025 – begin 2026) hebben we deze vragen onderzocht.
De ontwikkeling van SPRONG en praktijkgericht onderzoek
De afgelopen jaren heeft het praktijkgericht onderzoek grote stappen gezet in professionalisering, profilering en internationalisering. SPRONG heeft daaraan een belangrijke bijdrage geleverd. Tegelijkertijd zien we dat er ook nog vragen zijn over werkdruk, carriereperspectief voor onderzoekers en stabiele financiering. En we zien dat de maatschappij ook in beweging is: maatschappelijke vraagstukken worden steeds urgenter en praktijkgericht onderzoek kan een sleutelrol spelen in het werken aan oplossingsrichtingen.
De uitdaging voor praktijkgericht onderzoek en SPRONG
Praktijkgericht onderzoek heeft zich dus sterk ontwikkeld, maar er is in het veld ook behoefte aan het verder versterken van condities en het bieden van meer houvast en structuur voor bestaande onderzoeksgroepen. Tegelijkertijd kwam uit de evaluatie ook naar boven dat het praktijkgericht onderzoek heel divers is en er een gezamenlijk toekomstbeeld en identiteit ontbreekt. Wat bindt ons nu samen, en waar willen we dan in de toekomst naartoe werken? Als er nieuwe kaders en condities worden ontwikkelt schuilt daarin het risico dat de diversiteit van praktijkgericht onderzoek wordt platgeslagen. De uitdaging waar het veld dan ook voor staat is: hoe kunnen we kaders, condities en infrastructuur ontwikkelen die recht doen aan de diversiteit die het onderzoek zo kenmerkt?
De volgende SPRONG?
In de evaluatie hebben we vijf ontwikkelpaden geformuleerd voor het praktijkgericht onderzoek: versterk de eigen identiteit, geef richting aan onderzoek met maatschappelijke impact, zet strategisch in op structuur en randvoorwaarden, versterk een cultuur passend bij praktijkgericht onderzoek en werk actief aan het vormen van transformatieve onderzoeksgroepen. Deze ontwikkelpaden hebben we vertaald naar drie actielijnen voor SIA, zodat ze met SPRONG en andere instrumenten haar impact op de versterking van praktijkgericht onderzoek kan vergroten:
- Een sprong naar voren: Deel en verspreid wat werkt: Expliciteer inzichten en maak lessen breder toegankelijk voor volgers en koplopers.
- Een sprong opzij: Van een nauwe blik op infrastructuur binnen onderzoeksgroepen naar oog voor de condities, randvoorwaarden en infrastructuur die nodig zijn om praktijkgericht onderzoek verder te institutionaliseren.
- Een sprong in het diep: Zet SPRONG in voor een breder gesprek over een cultuur passend bij praktijkgericht onderzoek: juist met de hele organisatie.
